दिपक कैतके:महाराष्ट्राच्या राजकारणातील एक धगधगता निखारा, जनसामान्यांचे ‘दादा’ आणि सत्तेच्या पटावरील सर्वात चाणाक्ष खेळाडू अजित पवार यांच्या अकाली आणि दुर्दैवी निधनाने केवळ राष्ट्रवादी काँग्रेसवरच नव्हे, तर संपूर्ण राज्यावर शोककळा पसरली आहे. मात्र, या धक्क्यातून सावरण्यापूर्वीच मंत्रालयाच्या सहाव्या मजल्यावरून सुरू होणाऱ्या सत्तेच्या राजकारणाने आता विद्रूप वळण घेतले आहे. अजितदादांच्या जाण्याने निर्माण झालेली पोकळी भरून काढण्याऐवजी, ती पोकळी स्वतःच्या महत्त्वाकांक्षेने व्यापण्यासाठी पक्षांतर्गत ‘षडयंत्रांचा’ जो खेळ सुरू झाला आहे, तो पाहिला की एकच म्हण आठवते— “घर फिरले की घराचे वासेही फिरू लागतात.”

अजितदादांच्या हयातीत पक्षावर त्यांची एकहाती पकड होती. त्यांचा शब्द हीच पूर्व दिशा होती. पण आज त्यांच्या अनुपस्थितीत ‘पक्षाचा वाली कोण?’ हा प्रश्न उभा ठाकताच पडद्यामागच्या हालचालींना वेग आला आहे. दादांच्या निधनानंतर पक्षाची धुरा सुनेत्रा वहिनींकडे सोपवावी, अशी भावना सामान्य कार्यकर्ता आणि अनेक निष्ठावंत आमदारांची आहे. मात्र, याच काळात पक्षात एका ‘वजनदार’ नेत्याची महत्त्वाकांक्षा उफाळून आली आहे. ज्याला आपण “सत्तेपुढे शहाणपण चालत नाही” असे म्हणतो, त्याचाच प्रत्यय सध्या राष्ट्रवादीत येतोय. ज्या नेत्याचा डोळा सुरुवातीपासूनच राष्ट्रीय अध्यक्षपदावर होता, त्यांनी आता स्वतःचा मार्ग मोकळा करण्यासाठी निष्ठावंतांचा ‘काटा काढण्याचे’ राजकारण सुरू केले आहे. संतांच्या भाषेत सांगायचे तर— “तुका म्हणे सत्ता। नास करी चित्ता ॥” सत्तेच्या हव्यासापोटी स्वतःच्याच सहकाऱ्यांविरुद्ध रचले जाणारे हे चक्रव्यूह पक्षाच्या अस्तित्वासाठी धोक्याची घंटा आहे.

या संपूर्ण प्रकरणाचा केंद्रबिंदू ठरले आहेत ते म्हणजे मंत्री नरहरी झिरवळ. झिरवळ यांनी उघडपणे आणि जाहीररित्या सुनेत्रा पवारांच्या नेतृत्वाचा पुरस्कार केला. दादांच्या पत्नीला न्याय मिळावा आणि पक्षाची सूत्रे त्यांच्याच हातात राहावीत, यासाठी त्यांनी आमदारांचा एक मोठा गटही संघटित केला. मात्र, हीच निष्ठा आता त्यांच्या अंगाशी आली आहे. मंत्रालयातील झिरवळ यांच्या दालनात लाचलुचपत प्रतिबंधक विभागाने (ACB) केलेली कारवाई हा निव्वळ योगायोग मानायचा की जाणीवपूर्वक रचलेला सापळा? झिरवळ यांच्यासारख्या आदिवासी नेत्याला, जो दादांचा कट्टर समर्थक मानला जातो, त्याला अडचणीत आणण्यासाठी एका ज्येष्ठ नेत्याने थेट मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांना हाताशी धरून ‘गेम’ केल्याची चर्चा आता मंत्रालयाच्या कोपऱ्याकोपऱ्यात रंगली आहे.

“कुऱ्हाडीचा दांडा गोतास काळ” या म्हणीप्रमाणे, हा ‘क्रियाशील’ नेता आता आपल्याच मंत्र्यांच्या गच्छंतीची तयारी करत आहे. झिरवळ यांच्या एका लिपिकाला अटक होणे आणि त्याचे माध्यमांमध्ये सलग दोन दिवस भांडवल केले जाणे, ही एक सुनियोजित रणनीती होती. यामागील मुख्य हेतू हाच होता की, सुनेत्रा वहिनींच्या पाठीशी उभा राहणारा एक भक्कम आधारस्तंभ आधी कोसळायचा, जेणेकरून इतरांमध्ये भीतीचे वातावरण पसरेल. हा प्रकार म्हणजे “लेकी बोले सुने लागे” असा आहे; म्हणजेच झिरवळ यांच्यावर कारवाई करून उर्वरित आमदारांना ‘गप्प राहा, अन्यथा तुमचीही हीच अवस्था होईल’ असा संकेत दिला जात आहे.

केवळ झिरवळच नव्हे, तर अजितदादांच्या अपघाताची सखोल चौकशी करण्याची लेखी मागणी करणारे आमदार अमोल मिटकरी आणि पुण्यातील रूपाली ठोंबरे पाटील ह्या देखील आता या ‘छुप्या शत्रूच्या’ रडारवर आले आहेत. ज्यावेळी हे पदाधिकारी मुख्यमंत्र्यांना निवेदन द्यायला गेले, त्यावेळीही झिरवळ आणि मंत्री बाबासाहेब पाटील त्यांच्या सोबत होते. हेच चित्र त्या महत्त्वाकांक्षी नेत्याला खटकले असावे. आता या नाट्याचा पुढचा अंक म्हणजे विद्यमान सहकार मंत्री आणि कट्टर दादा समर्थक असलेल्या इतर मंत्र्यांची कोंडी करणे हा असेल, यात तिळमात्र शंका नाही.

ज्यांनी रक्ताचं पाणी करून आणि खंबीरपणे साथ देऊन दादांसोबत पक्ष उभा केला, त्यांनाच आता “आपलेच दात आणि आपलेच ओठ” अशी वेदनादायी परिस्थिती अनुभवावी लागत आहे. ज्या पक्षात शिस्त होती, तिथे आता विश्वासाची जागा संशयाने घेतली आहे. अजितदादांच्या अकाली एक्झिटनंतर पक्ष विखुरला जाण्याची भीती असतानाच, अंतर्गत गटबाजीने असे विद्रूप रूप धारण करणे हे अत्यंत क्लेशदायक आहे. “एकता हेच बळ” हे ब्रीद विसरून जर नेते एकमेकांचे पाय ओढू लागले, तर येणाऱ्या निवडणुकीत मतदारांच्या रोषाला सामोरे जावे लागेल, हे निश्चित.

राष्ट्रवादी काँग्रेसचा हा गट सध्या एका अशा वळणावर उभा आहे जिथे त्याला ‘बाहेरच्या’ पेक्षा ‘घरातील’ शत्रूंचा जास्त धोका आहे. “खळ उपद्रव करी। सज्जना पीडा भारी ॥” या उक्तीनुसार, जेव्हा सत्तेसाठी हापापलेले लोक स्वतःच्याच घरात आग लावण्याचे काम करतात, तेव्हा घराची राखरांगोळी होण्यास वेळ लागत नाही. सुनेत्रा पवार यांनी आता केवळ शोक व्यक्त करून चालणार नाही, तर त्यांना या ‘राजकीय चाणक्यांच्या’ कुटील कारवाया ओळखून आपल्या समर्थकांची ढाल बनावे लागेल.

शेवटी, महाराष्ट्राची जनता सर्व काही उघड्या डोळ्यांनी पाहत असते. “केल्याने होत आहे रे आधी केलेची पाहिजे” या समर्थांच्या उक्तीप्रमाणे जर पक्षाला वाचवायचे असेल, तर निष्ठावंतांना बळ द्यावे लागेल. जर या षडयंत्रांना वेळीच पायबंद घातला नाही, तर अजितदादांनी पाहिलेले स्वप्न आणि त्यांनी उभा केलेला हा डोलारा कोसळायला वेळ लागणार नाही. सत्तेच्या या खेळातील ‘विभीषण’ कोण आहे, हे आता जनतेसमोर हळूहळू उघड होत आहे.

—
Deepak Kaitke