हिंगोली जिल्ह्यातील बाळापूरजवळील ‘नेवरवाडी’ सारख्या एका छोट्याशा गावातून जेव्हा एक तरुण मुंबईच्या दिशेने पाऊल टाकतो, तेव्हा त्याच्या गाठीशी केवळ स्वप्नांचे गाठोडे असते. पण ही स्वप्ने जेव्हा कष्टाच्या घामाने भिजतात, तेव्हा ‘वॉचमन’ ते ‘बॉलीवूड पार्कचा निर्माता’ असा एक अवाढव्य आणि प्रेरणादायी प्रवास उभा राहतो. हा प्रवास आहे संतोष रामराव मिजगर यांचा. ज्या अंधेरीच्या गजबजलेल्या इमारतींच्या गेटवर संतोष यांनी पोटाची खळगी भरण्यासाठी कधीकाळी रात्रपाळीला ‘वॉचमन’ म्हणून पहारा दिला, आज त्याच परिसरात त्यांनी स्वतःचे स्वतंत्र साम्राज्य उभे केले आहे. ‘पाटील’, ‘जुना फर्निचर’, ‘येरे येरे पैसा’ यांसारख्या २० पेक्षा अधिक चित्रपटांची निर्मिती आणि १५ हून अधिक चित्रपटांतून अभिनय करत त्यांनी केवळ महाराष्ट्रच नव्हे, तर जगभरात भारतीय चित्रपटसृष्टीचा झेंडा उंचावला आहे. मात्र, या यशाच्या शिखरावर पोहोचताना त्यांच्या कुटुंबाने सोसलेला संघर्ष आणि आज व्यक्त केलेली प्रतिक्रिया काळजाला भिडणारी आहे.
संतोष यांच्या मातोश्री मीनाक्षी रामराव मिजगर आपल्या मुलाच्या या यशाकडे पाहताना अत्यंत भावूक होतात. त्या डोळ्यांत आनंदाश्रू आणून सांगतात की, “माझा लेक जेव्हा पहिल्यांदा गाव सोडून मुंबईला जायला निघाला, तेव्हा आमच्याकडे त्याला द्यायला आशीर्वाद आणि ज्वारीच्या दोन भाकरीशिवाय काहीच नव्हतं. तो तिथे गेल्यावर सुरुवातीला वॉचमनचं काम करतोय, हे जेव्हा आम्हाला समजलं, तेव्हा एका आईचं काळीज म्हणून मला खूप यातना व्हायच्या. वाटायचं की माझ्या पोराने इतकी काबाडकष्ट का करावीत? पण त्याने कधीही आम्हाला त्याच्या दुःखाची जाणीव होऊ दिली नाही. उलट तो फोनवर बोलायचा तेव्हा सांगायचा की, ‘आई, तू काळजी नको करू, एक दिवस असा येईल की माझं नाव संपूर्ण महाराष्ट्र घेईल.’ आज जेव्हा टीव्हीवर त्याचं नाव येतं, मोठमोठे लोक त्याला ‘साहेब’ म्हणून मान देतात आणि तो हजारो मुलांना काम देतो, तेव्हा वाटतं की माझ्या कष्टाचं खऱ्या अर्थाने सोनं झालं. तो आज कितीही मोठा झाला असला, तरी माझ्यासाठी तो आजही नेवरवाडीचा तोच साधा मुलगा आहे, ज्याला आपल्या मातीची आणि माणसांची ओढ आहे.”
वडील रामरावजी मिजगर हे स्वतः शेतकरी असून गावाचा कारभार पाहणारे मानकरी आहेत. आपल्या मुलाच्या कर्तृत्वावर बोलताना त्यांचा ऊर अभिमानाने भरून येतो. ते म्हणतात, “शेतकऱ्याचा मुलगा असूनही संतोषने कधीही आपली नाळ मातीशी तोडली नाही. ज्या अंधेरीमध्ये त्याने रात्ररात्र जागून पहारा दिला, तिथेच आज तो हजारो हातांना रोजगाराच्या संधी उपलब्ध करून देतोय, हे बघणं माझ्या आयुष्यातील सर्वात मोठा भाग्याचा क्षण आहे. मुंबईसारख्या शहरात जिथे साधी ओळख असल्याशिवाय पान हलत नाही, तिथे माझ्या मुलाने स्वतःच्या हिमतीवर एवढं मोठं काम उभं केलं. त्याने केवळ स्वतःचं घर नाही सावरलं, तर नेवरवाडीसारख्या ग्रामीण भागातील मुलांसाठीही प्रकल्प उभे केले. त्याने शासनाकडे पाठपुरावा करून ‘बॉलीवूड पार्क’ सारखी संकल्पना प्रत्यक्षात उतरवली, ज्याकडे सुरुवातीला लोकांनी दुर्लक्ष केलं होतं. आज जेव्हा लोक मला विचारतात की संतोष तुमचा मुलगा आहे का, तेव्हा माझं मस्तक आदराने आणि अभिमानाने ताठ होतं.”
संतोष यांच्या या खडतर वाटचालीत त्यांच्या पत्नी राखी संतोष मिजगर या सावलीसारख्या खंबीरपणे पाठीशी उभ्या राहिल्या. पतीच्या संघर्षाची त्या मूक साक्षीदार आहेत. त्या सांगतात की, “संतोषजींचा प्रवास मी खूप जवळून पाहिला आहे. ‘बॉलीवूड पार्क’ उभं करताना किंवा चित्रपट निर्मिती करताना त्यांच्यावर असणारा मानसिक ताण आणि अनेक रात्रीचे जागरण मी पाहिले आहे. ज्या वेळी लोक त्यांच्या संकल्पनांना वेड्यात काढत होते किंवा नाकारत होते, तेव्हाही त्यांचा स्वतःवरचा अढळ विश्वास कधीच ढळला नाही. त्यांनी केवळ पैसा मिळवण्यासाठी काम केलं नाही, तर महाराष्ट्राच्या पर्यटनाला आणि संस्कृतीला नवी दिशा देण्यासाठी झटले. एक पत्नी म्हणून मला या गोष्टीचा सार्थ अभिमान वाटतो की, त्यांनी शून्यातून विश्व निर्माण केलं आणि या प्रवासात कधीही आपली नैतिकता सोडली नाही. आजही ते प्रत्येक कामात नवी ऊर्जा घेऊन उतरतात, हे बघून मला नेहमीच प्रेरणा मिळते.”
स्वतः संतोष मिजगर या सर्व प्रवासाकडे आणि कौटुंबिक प्रेमाकडे पाहताना कमालीचे संवेदनशील होतात. ते अत्यंत भावूक होऊन म्हणतात की, “आज जेव्हा मी माझ्या स्वतःच्या गाडीतून त्या अंधेरीच्या इमारतींसमोरून जातो जिथे मी वॉचमन म्हणून उभा राहायचो, तेव्हा काळजाची धडधड वाढते. तेव्हा मनात एकच जिद्द असायची की, परिस्थिती आज माझ्या विरोधात असली तरी एक दिवस काळ माझा असेल. माझ्या आई-वडिलांचे आशीर्वाद आणि माझ्या पत्नीने दिलेली खंबीर साथ यामुळेच मी आज इथवर पोहोचू शकलो. माझ्या हिंगोलीच्या मातीने मला शेवटपर्यंत लढायला शिकवलं. आज ‘बॉलीवूड पार्क’च्या माध्यमातून मी देशाला आपल्या चित्रपट आणि संगीताचं महत्त्व सांगू शकतो, याचा मला आनंद आहे. पण माझ्यासाठी खरं यश हे आहे की, आज माझ्या गावाकडची मुलं माझ्याकडे कामाला येतात आणि त्यांच्या चेहऱ्यावर जेव्हा मी हसू पाहतो, तेव्हा मला जगातील सर्वात श्रीमंत माणूस असल्याचा अनुभव येतो. हा प्रवास अजून संपलेला नाही, महाराष्ट्राला पर्यटनाच्या नकाशावर सर्वोच्च स्थानी नेण्याचे माझे स्वप्न मी नक्कीच पूर्ण करेन.”

संतोष मिजगर यांचा हा प्रवास केवळ एका यशस्वी उद्योजकाची कथा नसून, तो परिस्थितीला हरवून स्वप्नांचा पाठलाग करणाऱ्या एका जिद्दी योद्ध्याचा महासंग्राम आहे. ज्या मातीत पाय रोवून त्यांनी ‘वॉचमन’ म्हणून आयुष्याचा पहिला धडा गिरवला, आज त्याच मातीत त्यांनी कर्तृत्वाचा वटवृक्ष उभा केला आहे. आईच्या डोळ्यांतील ते कृतज्ञतेचे अश्रू, वडिलांच्या आवाजातील तो सार्थ अभिमान आणि पत्नीची ती खंबीर साथ, हेच त्यांच्या आयुष्यातील खरे ऑस्कर पुरस्कार आहेत. शून्यातून विश्व निर्माण करताना त्यांनी आपली नाळ मातीशी आणि माणसांशी कधीच तोडली नाही, हेच त्यांच्या मोठेपणाचे गमक आहे. हिंगोलीच्या एका छोट्याशा नेवरवाडीतून सुरू झालेला हा प्रवास आज जगभरात झळकत असला, तरी त्यांचे पाय आजही जमिनीवरच आहेत. ज्या हातांनी एकेकाळी लाठी धरून पहारा दिला, तेच हात आज हजारो तरुणांच्या आयुष्यात प्रकाशाची मशाल बनून उभे आहेत. नियतीलाही झुकायला लावणारी ही जिद्द सांगते की, काळ कितीही कठीण असला तरी प्रामाणिक कष्टाला यशाची फळं नक्कीच लागतात. संतोष मिजगर यांनी केवळ चित्रपटच साकारले नाहीत, तर संघर्षात असलेल्या प्रत्येक तरुणाला जगण्याची नवी उमेद दिली आहे. त्यांच्या या संघर्षाला सलाम करताना येणाऱ्या काळात त्यांच्या हातून अशाच ऐतिहासिक लोकचळवळी उभ्या राहोत, हीच सदिच्छा. हा ‘पाटील’ खऱ्या अर्थाने मातीचा अभिमान आणि महाराष्ट्राची शान ठरला आहे.